"Muzikale wiskunde uit de Middeleeuwen"

(Recensie – De Stentor, 9 Maart, 2010)

Cappella Neerlandica o.l.v. Harm Jansen. O.L.V.-basiliek, 6/3

door Lex Gunnink

Een heel bijzonder concert, zo mag je het optreden van Cappella Neerlandica in de O.L.V.-basiliek toch wel noemen. Op het programma Guillaume de Machauts “Messe de Nostre Dame”, een werk met een haast mythische reputatie. Enerzijds wordt het werk in ieder naslagwerk op het gebied van muziekgeschiedenis genoemd en geroemd als eerste meerstemmige miscompositie ooit. Anderzijds vrijwel nooit ‘live’ te horen. Het is dan ook bepaald geen muziek om makkelijk mee te scoren; deze middeleeuwse kerkmuziek had niet tot doel de luisteraar emotioneel te raken, maar om iets goddelijks te openbaren. Muziek niet als kunst, maar als een soort muzikale wiskunde, cerebraal en afstandelijk.

Terecht had dirigent Harm Jansen ervoor gekozen om De Machauts mis in te bedden in gregoriaanse gezangen voor de tijd van het jaar, waarin een belangrijk aandeel was weggelegd voor het kloeke basgeluid van Jan Kruisselbrink. Dat deze mis uit de middeleeuwen stamt wil nog niet zeggen dat de muziek primitief is, integendeel: in ritmisch opzicht is het complex, hetgeen aan de lichaamstaal van Jansen goed was af lezen. En niet alleen bij hem: je zag enkele koorleden hun hoofd losmaken tussen de verschillende delen door. Het had ook zijn repercussies op de koorklank, want het gregoriaans klonk beduidend milder dan het complexe polyfone weefsel van De Machaut, waarin een meer metalig timbre hoorbaar was.

Dat het koor hierna een korte pauze nam, was even terecht als begrijpelijk. Maar het gevolg was wel dat het publiek ietwat verweesd achterbleef. En dat terwijl Harm Jansen niet alleen een prima dirigent is, maar ook een zeer gekwalificeerd organist. Voeg daarbij het feit, dat de basiliek beschikt over een prachtig koororgel. Dus de volgende keer misschien een passend instrumentaal intermezzo?

Hoe dan ook, hierna trakteerde Cappella Neerlandica het publiek en zichzelf op de Klaagliederen van Jeremia, getoonzet door de Engelse renaissancecomponist Thomas Tallis. Karakteristiek voor Engelse muziek door de eeuwen heen is het streven naar volle, sonore akkoorden. Cappella Neerlandica wist de rijke klank van de klaagzangen perfect neer te zetten, waarbij de toon van berusting, die van deze muziek uitgaat, volmaakt tot uitdrukking werd gebracht. Met name de oproep “Jeruzalem, bekeer u tot uw Heer”, een soort litanie waar iedere klaagzang mee afsluit, werd door Cappella Neerlandica met een ongelooflijke intensiteit gebracht.

Comments are closed.

Laat Muziek Spreken.